Op 18 februari 2017 hield het Universitair Ziekenhuis Antwerpen in samenwerking met de Vlaamse Bindweefselvereniging een informatiemiddag met als thema 'Ouder worden met Marfan syndroom'. Hieronder leest u het verslag van de voordracht van Prof. Dr. Verbraecken - Slaapcentrum - Universitair Ziekenhuis Antwerpen.

Waarvoor staan de afkortingen SAS, OSA en OSAS?

SAS betekent Slaapapnoe Syndroom, OSA staat voor Obstructief Slaapapnoe en OSAS betekent Obstructief Slaapapnoe Syndroom.

Wat is apnoe precies?

Apnoe is het stoppen van de luchtverplaatsing aan neus en mond gedurende minstens 10 seconden.

Hoe frequent komt OSAS voor bij Marfan syndroom?

64% van de Marfan patiënten heeft een vorm van slaapapnoe.

Hoe frequent komt OSAS voor bij mannen en vrouwen met MFS?

83% van de mannen heeft last van OSAS en 46% van de vrouwen lijdt hieraan.

Welke vormen van slaapapnoe zijn er precies?

Er zijn verschillende vormen van slaapapnoe en hierin onderscheiden we obstructieve apnoe waarbij de luchtstroom ter hoogte van de neus wegvalt en centrale apnoe waarbij er geen beweging plaatsvindt van de borst en buik. Bij gemengde apnoe vindt een combinatie plaats van obstructieve en centrale apnoe. Bij hypopnoe vindt er een verminderde luchtstroom plaats van minstens 50%. We onderscheiden dus twee vormen van slaapapnoe syndroom, namelijk obstructief slaapapnoesyndroom (OSAS) en centraal slaapapnoesyndroom (CSAS).

Wanneer is er sprake van Slaap-apnoe-syndroom?

Bij Slaap-apnoe-syndroom zijn er minstens 5 apnoes of hypopnoes per uur slaap. Daarnaast moet er excessieve slaperigheid overdag niet verklaard door andere factoren en twee of meer van de volgende symptomen aanwezig zijn: Choking of gasping tijdens de slaap, regelmatig wakker worden tijdens de slaap, niet goed uitgeslapen wakker worden, vermoeidheid overdag en een gestoorde concentratie.

De ernst van slaap-apnoe wordt uitgedrukt op basis van een index: de AHI. De afkorting AHI staat voor \ 'apnoe-hypopnoe-index'. Deze index geeft de ernst van SAS aan: bij een waarde tussen de 5 en 15 wordt er gesproken van lichte SAS, bij een waarde tussen 15 en 30 wordt gesproken van matig ernstige SAS, tussen de 30 en 50 is er sprake van ernstige SAS en bij een index groter dan 50 heeft men last van zeer ernstige SAS.

Hoe frequent komt slaapapnoe voor bij de gezonde bevolking?

Eerder werd vastgesteld dat 1 à 2 % van de volwassen bevolking heeft last van slaapapnoe. Dit percentage stijgt naar 5% bij de middelbare leeftijdscategorie. Tegenwoordig vinden er echter betere metingen plaats en komt obesitas vaker voor. Dit heeft geleid tot een stijging in de frequentie naar 24% bij mannen en 9% bij vrouwen. Mannen hebben tot 8 keer meer kans op slaapapnoe dan vrouwen.

Wat zijn de symptomen en hoe vaak komen deze voor?

De volgende symptomen komen frequent voor:

  • luid snurken (95%),
  • apnoes (100%),
  • slaperigheid overdag (90%),
  • niet verkwikkende slaap (40%),
  • onrustige slaap (40%),
  • ochtendhoofdpijn (30%),
  • nachtelijke schokken (30%),
  • een verminderd libido (20%).

De volgende symptomen komen minder frequent voor:

  • verminderde concentratie,
  • geheugenstoornissen,
  • prikkelbaarheid,
  • slecht humeur,
  • gedragsveranderingen,
  • depressie,
  • sociale problemen,
  • echtelijke problemen,
  • impotentie,
  • nachtelijk wateren,
  • beklemming op de borst,
  • nachtelijke ademnood,
  • hardhorendheid,
  • ongevallen.

Wat zijn de algemene risicofactoren voor slaapapnoe en wat is de oorzaak bij Marfan?

Overgewicht en zwaarlijvigheid, alcoholgebruik, tabaksgebruik en gebruik van slaapmiddelen kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van slaapapnoe.

Bij Marfan syndroom wordt slaapapnoe veroorzaakt door een verhoogde collapsibiliteit ten opzichte van normale personen, een verminderde spiertonus in de keel, het hoog gelegen hard verhemelte met 'maxillaire constrictie' leidend tot neusobstructie.

Wat zijn de algemene cardiovasculaire complicaties bij OSAS?

De volgende cardiovasculaire complicaties worden waargenomen bij OSAS:

  • hoge bloeddruk (57%),
  • ischemische hartziekten (25%),
  • coronaire hartziekten (17%),
  • hartritmestoornissen (10%),
  • acuut myocard infarct (8%),
  • beroerte (7%).

Wat is de invloed van OSA op de aorta bij Marfan syndroom?

Bij een stijging van de frequentie van apnoe of hypopnoe neemt ook de diameter van de aorta toe. Er werd aangetoond dat bij patiënten zonder slaapapnoe de diameter van de aorta kleiner is dan bij patiënten met slaapapnoe.

Bij ernstigere vormen van slaapapnoe, is de kans op dissectie groter dan wanneer geen slaapapnoe aanwezig is. De kans op aorta-problemen stijgt dus wanneer OSA aanwezig is bij Marfan syndroom.

Hoe kan slaapapnoe behandeld worden?

Gewichtsvermindering, slaaphouding, alcoholbeperking en een rookstop zijn eenvoudig te nemen maatregelen.

Lokale behandelingen omvatten, tonsillectomie, polypectomie, neuschirurgie, UPPP (uvulopalatopharyngoplastie), kaakchirurgie, mondgebitjes en orthodontie.

Daarnaast kan er gekozen worden voor nasale ventilatie door middel van CPAP (Continuous Positive Airway Pressure).

Wat is het effect van CPAP op de aorta diameter van patiënten met Marfan syndroom met slaapapnoe?

De aorta diameter lijkt te stabiliseren wanneer de CPAP wordt gebruikt.

Wat zijn andere effecten van het gebruik van CPAP bij Marfan syndroom?

Het gebruik van de CPAP zorgt voor minder slaperigheid overdag, een onrechtstreekse toename van de levensverwachting, een lagere arteriële bloeddruk en mogelijk ook tot minder uitzetting van de aorta.